Sztuczna inteligencja stała się częścią codzienności.
Korzystamy z niej w pracy, podczas nauki, planowania, pisania wiadomości czy szukania informacji. Może pomagać uporządkować myśli, spojrzeć na problem z innej strony albo znaleźć słowa wtedy, kiedy trudno je samemu znaleźć.
Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, które wykracza poza samą użyteczność technologii:
Co dzieje się z naszym sposobem bycia w relacji, kiedy coraz częściej rozmawiamy również z AI?
Nie musi to być pytanie o to, czy sztuczna inteligencja jest „dobra” czy „zła”.
Ciekawsze może być zauważenie, jak z niej korzystamy – i co dzieje się wtedy z nami.
Dlaczego rozmowa z AI może być atrakcyjna?
Kontakt z drugim człowiekiem bywa nieprzewidywalny.
Możemy zostać źle zrozumiani.
Ktoś może mieć inne zdanie.
Może odmówić, zirytować się, nie mieć czasu albo odpowiedzieć inaczej, niż oczekiwaliśmy.
AI działa inaczej.
Możemy zadać pytanie o dowolnej porze.
Możemy je sformułować ponownie.
Poprosić o inną odpowiedź.
Zmienić ton.
Wrócić do rozmowy wtedy, kiedy chcemy.
Dla wielu osób taka przewidywalność może być przyjemna.
Może również dawać doświadczenie:
„Mogę powiedzieć, czego potrzebuję, i dostaję odpowiedź.”
To może być pomocne.
Szczególnie wtedy, gdy chodzi o porządkowanie informacji, rozwijanie pomysłów albo przyglądanie się własnym myślom z innej perspektywy.
Jednocześnie warto pamiętać, że poczucie kontaktu nie jest tym samym co relacja między dwojgiem ludzi.
AI może odpowiadać – ale nie doświadcza relacji tak jak człowiek
System AI może posługiwać się językiem empatii, zadawać pytania i odpowiadać w sposób, który wydaje się bardzo osobisty.
Może to dawać poczucie bycia zauważonym albo rozumianym.
Ale po drugiej stronie nie ma człowieka przeżywającego spotkanie razem z nami.
Nie ma własnego ciała, historii, emocji, potrzeb ani granic w ludzkim znaczeniu.
To ważna różnica.
W relacji z drugim człowiekiem spotykamy kogoś, kto również czegoś chce, czegoś nie chce, coś czuje i może nas zaskoczyć.
Właśnie ta wzajemność sprawia, że relacje bywają trudne.
I właśnie ona sprawia również, że mogą być tak żywe.
Relacja bez tarcia?
Jedną z atrakcyjnych cech AI jest możliwość szybkiego dopasowania odpowiedzi do użytkownika.
W ludzkiej relacji nie zawsze jest to możliwe.
Partner może się nie zgodzić.
Przyjaciel może powiedzieć:
„Widzę to inaczej.”
Ktoś może postawić granicę.
Nieporozumienie może pozostać przez chwilę nierozwiązane.
Takie momenty bywają frustrujące, ale mogą również pokazywać nam coś o nas samych.
Co dzieje się ze mną, kiedy ktoś mówi „nie”?
Jak reaguję, kiedy nie jestem od razu rozumiany?
Czy mogę pozostać w kontakcie, kiedy druga osoba ma inne zdanie?
Czy potrafię być blisko i jednocześnie zachować własną odrębność?
W kontakcie z AI część tego napięcia może być znacznie mniejsza.
To nie musi być problem.
Warto jednak zauważać, czy wygoda technologicznego kontaktu zaczyna zastępować te sytuacje, w których spotkanie z drugim człowiekiem wymaga od nas większej obecności.
AI jako lustro naszych pytań
Jedną z ciekawszych możliwości AI jest to, że może pomóc zobaczyć własne myśli w bardziej uporządkowanej formie.
Zadajemy pytanie.
Dostajemy odpowiedź.
Czytamy ją i czasem myślimy:
„Tak, właśnie o to mi chodziło.”
Albo przeciwnie:
„Nie. To zupełnie nie jest moje.”
Obie reakcje mogą być interesujące.
AI może więc pełnić funkcję pewnego rodzaju lustra.
Nie dlatego, że „zna nas lepiej niż my sami”, ale dlatego, że reagując na nasze pytania, pomaga nam zauważyć, co do nas pasuje, a co nie.
W tym sensie korzystanie z AI może stać się okazją do bardziej świadomego kontaktu ze sobą.
Co właściwie próbuję teraz znaleźć?
Czego potrzebuję od tej rozmowy?
Orientacji?
Potwierdzenia?
Pomysłu?
Uspokojenia?
A może chcę, żeby ktoś powiedział mi, jak mam postąpić?
To ostatnie pytanie może być szczególnie ważne.
Kiedy oddajemy decyzję na zewnątrz
AI może szybko generować odpowiedzi.
To przydatne.
Ale łatwo również zacząć korzystać z niej w sposób, w którym własna decyzja stopniowo schodzi na dalszy plan.
„Co powinienem zrobić?”
„Która opcja jest właściwa?”
„Co mam powiedzieć partnerowi?”
„Czy ta relacja ma sens?”
Technologia może pomóc uporządkować możliwości.
Nie może jednak przeżyć konsekwencji naszego wyboru.
Możemy więc korzystać z AI jako wsparcia w myśleniu, pozostawiając jednocześnie pytanie:
„A co ja sam o tym czuję i czego chcę?”
To subtelna różnica pomiędzy korzystaniem z narzędzia a oddawaniem mu własnej orientacji.
Co dzieje się, kiedy kontakt z ludźmi jest trudny?
Dla niektórych osób relacje międzyludzkie wiążą się z dużym napięciem.
Bliskość może uruchamiać obawę przed odrzuceniem.
Konflikt może wydawać się szczególnie trudny.
Pokazanie potrzeby może budzić wstyd.
Odmowa drugiej osoby może być przeżywana bardzo intensywnie.
W takiej sytuacji kontakt z AI może wydawać się prostszy.
Nie dlatego, że człowiek „ucieka od prawdziwego życia”.
Możliwe, że korzysta z formy kontaktu, w której doświadcza więcej kontroli i mniej ryzyka.
To warto potraktować z ciekawością.
Nie pytać od razu:
„Czy używam AI za dużo?”
ale może:
„Co jest dla mnie łatwiejsze tutaj niż w kontakcie z drugim człowiekiem?”
I również:
„Czy czegoś zaczyna mi brakować?”
Perspektywa NARM™
W podejściu NARM™ interesuje nas sposób, w jaki człowiek pozostaje w relacji ze sobą i innymi w teraźniejszości.
Nie chodzi więc o ocenianie technologii.
Możemy raczej przyglądać się temu, co ujawnia nasz sposób korzystania z niej.
Czy szukamy przede wszystkim potwierdzenia?
Czy trudno nam zaufać własnej ocenie?
Czy łatwiej jest mówić o sobie wtedy, kiedy nie ma po drugiej stronie człowieka?
Czy kontakt, w którym możemy niemal wszystko kontrolować, daje nam ulgę?
A może AI pozwala nam właśnie lepiej przygotować się do kontaktu z ludźmi – znaleźć słowa, uporządkować myśli albo zobaczyć więcej możliwości?
Nie ma jednej odpowiedzi.
To samo narzędzie może być używane na bardzo różne sposoby.
Interesujące jest więc nie tylko:
„Co AI robi z naszymi relacjami?”
ale również:
„Co mój sposób korzystania z AI pokazuje mi o mojej relacji ze sobą i z innymi?”
Bliskość i autonomia
Technologia może szczególnie wyraźnie pokazać napięcie pomiędzy dwiema ważnymi potrzebami.
Chcemy kontaktu.
I chcemy autonomii.
W rozmowie z AI możemy mieć jedno i drugie w bardzo kontrolowanej formie: kontakt jest dostępny, a jednocześnie możemy go zakończyć w dowolnym momencie.
Relacja z człowiekiem jest mniej przewidywalna.
Druga osoba istnieje niezależnie od nas.
Ma własne pragnienia, granice i wybory.
Dlatego bliskość z człowiekiem wymaga również możliwości pozostania sobą wobec czyjejś odrębności.
Nie chodzi o to, że jedna forma kontaktu jest dobra, a druga zła.
AI może być użytecznym narzędziem.
Ale nie musi zastępować doświadczenia wzajemności.
AI i dzieci – jeszcze inne pytanie o relację
Dzieci dorastają w świecie, w którym kontakt z AI będzie czymś coraz bardziej zwyczajnym.
Dlatego ważne staje się nie tylko ograniczanie albo kontrolowanie technologii.
Równie ważne może być wspieranie dzieci w rozwijaniu własnej orientacji.
Czy potrafię rozpoznać, kiedy czegoś nie wiem?
Czy mogę sprawdzić informację?
Czy umiem powiedzieć, że się z czymś nie zgadzam?
Czy potrafię pozostać ciekawy zamiast automatycznie przyjmować odpowiedź?
I przede wszystkim:
czy technologia pozostaje jednym ze źródeł informacji i inspiracji, obok realnych relacji, zabawy, ruchu, nudy, rozmowy i własnego myślenia?
To pytania, które prawdopodobnie będą coraz ważniejsze.
Korzystać z AI i pozostać w kontakcie ze sobą
Nie musimy wybierać pomiędzy fascynacją technologią a jej odrzuceniem.
Możemy korzystać z niej świadomie.
Pozwalać sobie na ciekawość.
Sprawdzać jej możliwości.
A jednocześnie zauważać, co dzieje się z nami.
Czy dzięki niej mam więcej przestrzeni na własne życie?
Czy pomaga mi wejść w kontakt z ludźmi, czy coraz częściej go zastępuje?
Czy poszerza moje myślenie, czy głównie potwierdza to, co już wiem?
Czy pomaga mi znaleźć własne słowa – czy zaczyna mówić za mnie?
Nie chodzi o znalezienie idealnej proporcji.
Bardziej o pozostawanie zainteresowanym własnym doświadczeniem.
Technologia zmienia się – potrzeba kontaktu pozostaje
Sztuczna inteligencja będzie prawdopodobnie coraz bardziej obecna w naszym życiu.
Zmieni pracę, naukę, komunikację i wiele codziennych czynności.
Ale niezależnie od tego, jak zaawansowane staną się systemy, pozostaje pytanie o nas samych.
Jak chcemy korzystać z technologii?
Co chcemy zachować w ludzkich relacjach?
Gdzie potrzebujemy wygody i wsparcia, a gdzie ważna jest dla nas wzajemność?
Być może AI nie tylko zmienia sposób, w jaki funkcjonujemy.
Może również sprawić, że wyraźniej zobaczymy coś, co było ważne od dawna:
jak bardzo potrzebujemy zarówno kontaktu, jak i możliwości pozostania sobą.
Wsparcie i NARM™
Jeśli interesuje cię to, jak przeżywasz bliskość, autonomię, kontakt i relacje z innymi, możemy przyjrzeć się temu wspólnie w terapii.
W podejściu NARM™ interesuje nas nie tylko to, skąd pochodzą określone strategie, ale przede wszystkim jak wpływają na twoje życie i relacje dzisiaj.
Rafael Prentki
Terapeuta traumy relacyjnej NARM™
Podsumowanie 🌱
AI może wspierać, ułatwiać, a nawet odzwierciedlać. Nie zastąpi jednak tego, co czyni nas naprawdę ludźmi. Jeśli korzystamy z niej świadomie, możemy lepiej poznać samych siebie. Wtedy pojawia się więcej wolności, sprawczości i nowych możliwości działania.
„Uzdrowienie dzieje się tam, gdzie świadomie kierujemy się ku kontaktowi, więzi i żywotności – dla siebie i dla przyszłości naszych dzieci.”
Możesz teraz na chwilę się zatrzymać i zapytać: Jak przeżywasz swoje relacje – ze sobą, z innymi, a może także z AI? 🤖
Rafael Prentki – NARM Practitioner – Terapeuta traumy relacyjnej
